Olimpdagi Zevs haykali Yevropa qitaE?asida qad koaE~trgan yakkayu yagona qadimgi dunyo moaE?jizasidir. Elladadagi hech bir ibodatxona yunonlar fikricha dunyo moaE?jizasi nomiga munosib emas edi. Shuning uchun ham moaE?jizadek ardoqli boaE~lish Elladadagi hech bir ibodatxona, maqbaraga emas, Olimpdagi Zevs haykaliga nasib etdi, xolos. 

Zevs Olimp uchun bevosita bogaE~liqlik kasb etgan. Chunki ellinlar eaE?tiqodiga koaE~ra, xuddi shu yerda u qonxoaE~r padari Kronni yengib undan taxtni tortib olgan. 

Qachonlardir farzandlaridan biri undan taxtni tortib olajagi haqidagi bashoratni eshitgach, Kron barcha bolalarini aE"maaE?bud va maaE?budalarni Olimp togaE~idagi gaE~orga zindonband etadi. Faqat xudolar onasi Reyaning sharofati bilangina eng kenja farzand Zevs Kron nigohidan pana orolga joaE~natilgan edi. Voyaga yetgach Zevs otasi bilan qonli jangga kirishadi. Natijada gaE~alabaga erishib, ogaE~a-inilari va opa-singillarini tutqunlikdan ozod etadi. 

Olimpiya oaE~yinlari ham xuddi shu munosabat bilan uyushtirilgan. Bu yerda Elladaning barcha pahlavonlari kuch sinashib, gaE~alabani Zevsga bagaE~ishlaganlar. Kohinlar musobaqalar paytida qurbonliklar qilib, maaE?budlardan sportchilarga omad kulib boqishini tilaganlar. 

Zevsga atab qurilgan ibodatxona esa barcha qurbonliklar markazi boaE~lgan. Ibodatxona ichida barcha maaE?budlarga atalgan kichik boaE~lmalar boaE~lib, markaziy zalda bosh maaE?budning boshi shiftga yetadigan ulugaE~vor haykali savlat toaE~kib turgan. UlugaE~ mahoratdan hikoya qiluvchi bu haykal Yunonistondagi eng mohir haykaltarosh, usta Fidiy mehnati bilan qad koaE~targan yagona yodgorlik emas edi. Fidiy doaE~sti va ustozi Perikl bilan birgalikda Parfenondagi Afina haykalini tiklash ishlarida ham qatnashgan. Biroq Periklning mahoratiga hasad qiluvchi dushmanlar Fidiyga ham pand berishadi. Ular ustoz-shogirdni ibodatxona va haykal bezagi uchun ishlatiladigan fil suyagi va oltinni oaE~marishda ayblashadi. 

Fidiyning mahorati uni hasadgoaE~ylar tuhmatidan saqlab qoldi. Afinaliklar boylik bilan toaE~langan garov evaziga haykaltaroshni ozod qilishadi. Fidiy Olimpga yoaE~l oladi. Bu yerda u oliy maaE?budning haykalini tiklash buyurtmasini oladi. Zamondoshlarining guvohlik berishlaricha, usta maaE?bud qiyofasini yaratish ustida uzoq mulohaza qilgan. Tanga pullardagi, maqbaralar devorlaridagi suratlardan uning qay shaklda boaE~lishi lozimligini rejalashtirgan.

Shunday qilib yodgorlik bitadi. Tarixchilarning yozishlaricha, Fidiy boshchiligidagi meaE?morlar guruhi Zevs haykali uchun qurgan ibodatxonaning balandligi 64 metr, kengligi 28 metrni tashkil qilgan. Ibodatxona zali oxiridagi taxtda oaE~tirgan Zevsning boshi shiftga tegay deb turgan.  Beligacha yalangaE~och maaE?bud yogaE~ochdan yasalgan boaE~lib, terisi fil suyagi bilan qoplangan, kiyimi oltin parchalari bilan bezatilgan. Bir qoaE~lida gaE~alaba maaE?budasi Nikini tutgan Zevsning ikkinchi qoaE~lida hokimiyat belgisi ulkan aso boaE~lgan. MaaE?budlar shohi shunchalik ulugaE~vor koaE~rinardiki, Fidiy ishini tugatgach, undan: A"KoaE~ngling toaE~ldimi, Zevs?A" deya soaE~raydi. Shunda osmondan chaqmoq chaqib ibodatxonaning marmar polida yoriq paydo boaE~ladi. Zevsning meaE?mor ishidan koaE~ngli toaE~lgan edi.

Zevs oaE~tirgan taxt fil suyagi va tilladan ishlangan mitti maaE?budlar tasviri bilan bezatilgan. Taxtning yon tomonlari Fidiyning qarindoshi va shogirdi rassom Panen tomonidan bezatilgan.

Vaqt oaE~tishi bilan Vizantiya imperatorlari bu ulugaE~vor haykalni Konstantinopolga koaE~chirtirishadi. Garchi nasroniy boaE~lsalarda, ular bunday sanaE?at asariga zahmat yetishini istashmagan. Hattoki nasroniy mutaassiblar ham haykalga zarar yetkazishga koaE~zlari qiymagan. Biroq V asrda imperator Feodosiy IIning saroyi yonib ketdi. YogaE~och Zevs ham olov oaE~ljasiga aylandi. Faqat kuyib ketgan suyak parchalari va tilla qoplamalargina Fidiy mashaqqatidan hikoya qilar edi xolos.

Shu taxlit dunyoning yana bir qadimiy moaE?jizasi halokatga uchradi. Agar yodgorlikdan iz ham qolmasa, u haqda afsonalargina qoladi. KoaE~p hollarda uzoq muddat tildan tilga oaE~tib yangi shakllarga kirgan mubolagaE~ali afsonalar. Bu taqdir Zevs haykalini ham chetlab oaE~tmagani, shubhasiz.  yodgorlikning biz tasavvur qilganimizdek boaE~lganligini bilish uchun ilkimizda hech boaE~lmaganda, suyak parchalari boaE~lishi lozim. Arxeolog zamondoshlarimiz Fidiyning buyuk mahorati haqidagi afsonalarning haqiqatligini bilish uchun allaqachon izlanish boshlab yuborganlar. Olimpda qazish ishlarini olib borayotgan nemis arxeologlari bu borada muvaffaqiyatlarga ham erishishdi. Ular Olimp viloyatidan meaE?morlar tsexining qoldiqlarini topishga muvaffaq boaE~ldilar. Bu yerda qadimgi yunon haykaltaroshlari shogirdlari bilan birga katta-katta buyurtmalar qabul qilib, kechayu kunduz ter toaE~kkanlari, shubhasiz.  

Dunyo moaE?jizalari haqida fikr yuritganda turmush tarzlarini avlodlariga meros qoldira olgan greklar madaniyati bilangina cheklanib qolmaslik zarur. Chunki, Zevs haykali singari taqdirga ega koaE~plab yodgorliklar Yaqin Sharq, OaE~rta Osiyo, Hindiston, Xitoy kabi koaE~plab mintaqalardan ham topib oaE~rganilmoqda. Ular ham hashamat va ulugaE~vorlik borasida Zevsdan qolishmagan, ularni ham Fidiy singari oaE~z davrining yetuk meaE?morlari tiklagan.

Shahobiddin Musayev tayyorladi.  






